در سال بعد از فتح بغداد يعنى در سنهء 657 صاحب ترجمه با جمعى از صدور و اعيان عراق براى رفع محاسبات مرجوعه بديشان به اردوى هولاكو كه در آن اوان در آذربايجان مىبود سفر كردند . هولاكو مجدّدا دربارهء وى عنايت و اكرام نموده خواست تا حكومت عراق را نيز به عهدهء وى محوّل سازد ولى نجم الدّين عمران « 1 » نامى كه سابق از عمّال خليفه و پس از فتح بغداد از جانب هولاكو به توليت بعضى اعمال شرقى آن ناحيه مقرّر و به لقب ملك ملقّب گشته بود در نزد هولاكو از وى سعايت نمود كه او يكى از منسوبين خليفه را از زندان مداين خلاصى داده تا به شام رفته است . جميع مساعى صاحب ترجمه در نتيجهء اين سعايت درحال باطل گرديده حكم به اخذ و حبس وى صادر گشت و در همان حبس در اشنه از محال اورميه وفات نمود در سنّ شصت و پنج سالگى « 2 » . ( 90 - ) - ص 787 س 4 ، برج عجم : برج عجم ( يا برج عجمى به طبق ساير مآخذ ) عبارت بوده از برج بزرگى واقع در قسمت شرقى بغداد در منتهاى زاويهء شرقى و جنوبى ديوار قديم آن شهر يعنى زاويه‌اى كه از التقاء دو ضلع شرقى و جنوبى ديوار قديم بغداد « 3 » با يكديگر حاصل مىشده ما بين باب الحلبة ( - باب الطّلسم « 4 » اين اواخر ) از طرف شمال و باب كلواذى ( - باب الشّرقى كنونى ) از طرف جنوب . و وجه تسميه‌اى اين برج به برج عجم يا عجمى ظاهرا به اين مناسبت بوده كه برج مزبور در محاذات محلّهء قطيعة العجم « 5 » از محلّات مشهور بغداد واقع بوده است . و وجه تسميه‌اى كه طابع حوادث الجامعه در

--> ( 1 ) - براى اطّلاع از سوانح احوال اين نجم الدّين عمران رجوع شود به حوادث الجامعه ص 332 ، 338 ، 351 ، و جامع التّواريخ طبع كاترمر ص 302 ، 308 ، و وصّاف ص 41 - 42 ( مفصّلا ) ، - نجم الدّين عمران مذكور در سنهء 662 در بغداد در حكومت علاء الدّين عطا ملك جوينى مؤلّف جهانگشا محكوم به قتل گرديده به مجازات رسيد ( حوادث الجامعه ص 351 ) . ( 2 ) - براى مزيد اطّلاع از تفاصيل احوال اين فخر الدّين صاحب ديوان رجوع شود به مأخذ ذيل : ذيل جهانگشا 3 : 786 و 789 ، و مختصر الدّول ص 473 ، 475 ( فقط به لفظ « صاحب الدّيوان » ) ، و حوادث الجامعه ص 5 - 6 ، 14 ، 15 ، 62 ، 95 ، 103 ، 161 ، 167 ، 178 ، 202 ، 217 ، 225 ، 232 ، 261 ، 295 - 297 ، 330 - 332 ، 338 ، و جامع التّواريخ طبع كاترمر ص 228 ، 282 ، 294 ، 306 . ( 3 ) - محلّ اين ديوار قديم بغداد را كه در قسمت شرقى آن شهر واقع و به شكل مربّع مستطيلى بوده كه دو ضلع اقصر آن عبارت بوده از دو ضلع شمالى و جنوبى و يك ضلع اطول آن عبارت بوده از ضلع شرقى ديوار و ضلع اطول ديگر آن كه ضلع غربى آن باشد عبارت بوده از خود دجله در عموم نقشه‌هاى جديد بغداد به انگليسى واضحا نشان مىدهند به‌طورىكه تعيين محلّ برج عجمى در نهايت سهولت است و به مجرّد نظر به نقشه واضح مىشود كجا بوده است . ( 4 ) - محلّ اين دروازه و خرابه‌هاى آن را نيز در عموم نقشه‌هاى جديد بغداد نشان مىدهند . ( 5 ) - رجوع شود به معجم البلدان در تحت همين عنوان .